İçeriğe geç

Dizi Başvuruları

Senaryo nasıl okunur, oyuncu neye bakmalı

5 dk okuma

Bej giyimli, kıvırcık saçlı genç oyuncu, film setinde pencere ışığında senaryo sayfalarından repliğini kontrol ediyor.
İçindekiler
  1. Senaryo nasıl okunur? Önce kalemi bırak
  2. Sahne başlığı sana ışığı söyler
  3. Eylem satırlarında kıyafet ve eşya saklıdır
  4. Ezber, kendi repliğini değil sahneyi bilmektir
  5. Sayfa değişirse panik yok
  6. Sayfayı bir kare gibi düşün

Bir sabah stüdyoda, portre çekimine gelen genç bir oyuncu makyaj sandalyesinde dört sayfalık bir sahne okuyordu. Işığı kurarken göz ucuyla baktım. Yalnızca kendi repliklerinin altını fosforlu kalemle çizmişti, sayfanın geri kalanı bembeyazdı. Sahnenin nerede geçtiğini sordum. Omuz silkti. O gün aklıma şu soru takıldı: senaryo nasıl okunur ve oyuncu sayfada asıl neye bakmalı? Ben oyuncu değilim, reklam ve portre fotoğrafçısıyım. Ama yıllardır kameranın arkasından oyuncuları izliyorum. Sayfayı gerçekten okumuş biriyle yalnızca repliğini ezberlemiş birini, kadraja girdiği ilk saniyede ayırt edebiliyorum.

Senaryo nasıl okunur? Önce kalemi bırak

Bir reklam işinden önce mekânı mutlaka görmeye giderim. Fotoğraf makinesi çantada kalır, ben sadece dolaşırım. Pencere hangi yöne bakıyor, öğleden sonra güneş nereye düşüyor, duvarın rengi yüze ne yansıtıyor? Hiçbir şey çekmeden yalnızca bakmak, sonraki bütün kararlarımı belirler.

Senaryoya ilk kez bakarken de aynısını yapmanı öneririm. Kalem yok, fosforlu yok, ezber derdi yok. Bir roman okur gibi baştan sona oku. Elinde yalnızca kendi sahnen varsa onu da öyle oku: bu odada kim var, kim ne istiyor, sahne bittiğinde kimin durumu değişmiş? İlk okumada karakterine değil, hikâyeye bak. Kendi repliklerini aramaya başladığın an sahneyi bir fotoğraf karesi gibi değil, vesikalık gibi görmeye başlarsın. Ortada yalnızca kendi yüzün olur, arkası boş kalır.

İkinci okumada kalemi alabilirsin. O noktada bile önce karşındakinin cümlelerini işaretle. Neye cevap verdiğini bilmeden kendi cümlen havada kalır.

Sahne başlığı sana ışığı söyler

Senaryoda her sahnenin başında kısa bir satır bulunur. İç mekân mı dış mekân mı, neresi, gece mi gündüz mü, orada yazar. Çoğu genç oyuncu bu satırı atlıyor. Oysa benim için sayfanın en değerli kısmı orası, çünkü o üç dört kelime sahnenin ışığını anlatıyor.

Diyelim başlıkta 'İÇ. MUTFAK. GECE.' yazıyor. Gözümün önüne hemen tek bir tavan lambası ya da buzdolabının açık kapağından gelen soğuk bir ışık geliyor. Böyle bir ortamda insanlar yüksek sesle konuşmaz, geniş el hareketleri yapmaz. Belki ev uyuyordur. Senin sesin, nefesin, hatta bardağı tezgâha bırakışın buna göre ayarlanmalı. Başlık 'DIŞ. SAHİL. GÜNDÜZ.' diyorsa durum bambaşka. Güneş tepede, gözler kısık, rüzgâr saçı dağıtıyor, dalga sesi yüzünden ses biraz yükseliyor.

Kadrajı sen seçmezsin, yönetmen ve görüntü yönetmeni seçer. Ama mekânı anlarsan nerede durduğunu, nereye bakacağını daha kolay hissedersin. Dar bir koridorda geçen sahnede kamera büyük ihtimalle sana yakın olacak ve küçük bir göz hareketi bile görünecek. Geniş bir avluda ise bedenin bütün olarak okunur, duruşun konuşur.

Eylem satırlarında kıyafet ve eşya saklıdır

Repliklerin arasındaki kısa açıklamalar, yani eylem satırları, bir fotoğrafçı için hazine sayılır. 'Montunu çıkarmadan oturur' yazıyorsa o karakter orada kalmak istemiyordur. 'Masadaki fincanı kenara iter' diyorsa bir rahatsızlık vardır. Bu satırlar sana ne hissedeceğini söylemez, ne yapacağını söyler. His de çoğu zaman o hareketin içinden kendiliğinden gelir.

Portre çekimlerinde kıyafet seçimine çok zaman harcarım. Yaka yüzü nasıl çerçeveliyor, kumaş ışığı emiyor mu yansıtıyor mu, ceket omuzları büyütüyor mu? Senaryoda kıyafet tarifi varsa not al. Yoksa ve sahneden çıkarabiliyorsan onu da yaz. Dar bir takım elbiseyle oturmak başka, eşofmanla oturmak başka. Prova sırasında kostüm hazır değilse en azından o kıyafetin ağırlığını hayal ederek çalış. Ellerinde ne olacak, cebin var mı, çanta mı tutuyorsun? Bu küçük şeyler sette seni şaşırtmasın.

Bir de aksesuarlar var: telefon, anahtar, tabak, bir dosya. Elinde bir şey tutarken replik söylemek, boş elle söylemekten çok farklı. Evde çalışırken o nesnenin yerine benzer bir şey al ve sahneyi onunla geçir.

Ezber, kendi repliğini değil sahneyi bilmektir

Fotoğraf setinde en zor anlardan biri, pozları ezberlemiş bir modelle çalışmaktır. Bir pozdan diğerine geçer ama ışığın nereden geldiğini bilmez, bu yüzden her kare biraz yapay durur. Işığı bilen model ise az hareketle çok şey verir. Oyunculukta ezber de buna benziyor.

Yalnızca kendi cümlelerini sırayla ezberlersen, karşındaki biraz farklı bir tonla konuştuğunda ya da bir kelimeyi değiştirdiğinde tökezlersin. Onun yerine sahnenin akışını ezberle. Bir arkadaşından karşı replikleri okumasını iste. Kimse yoksa onları kendi sesinle kaydet, aralarda boşluk bırak, sonra kaydı açıp kendi kısmını boşluklarda söyle. Yürürken çalışmak da işe yarıyor; beden hareket ederken kelimeler daha kolay yerleşiyor. Repliği bir kere doğru söylemek yetmez. Bir şeyle meşgulken de doğru söyleyebilmelisin: çay demlerken, ayakkabı bağlarken, çanta karıştırırken.

Şunu da fark ettim: ezberi en iyi yapan oyuncular kelimeyi değil düşünceyi ezberliyor. Karakter bu cümlede ne söylemeye çalışıyor? Onu bildiğinde kelimeler zaten arkasından geliyor.

Sayfa değişirse panik yok

Sette çalışan arkadaşlardan sık duyarım: gece yeni sayfa geldi, sabah sahne değişti. Bu normal. Senaryo çekim boyunca yaşayan bir metindir. Mekân değişir, oyuncuların takvimi değişir, hava bozar, sahne yeniden yazılır. Seni yoran şey değişikliğin kendisi değil, ilk hâline fazla bağlanmış olmak.

Bu yüzden ilk okumadaki çalışman boşa gitmez. Karakterin ne istediğini, sahnenin ışığını, eşyanın anlamını kavradıysan yeni gelen sayfayı da hızla yerine oturtursun. Revize sayfayı aldığında önce neyin değiştiğine bak, sonra eskisiyle yan yana koy. Bazen tek bir kelime değişmiştir ve bütün sahnenin tonu kaymıştır.

Seçmelerde de aynısı geçerli. Orada sana genellikle kısa bir sahne verilir, bazen çok az zamanla. Önce sahne başlığına, sonra eylem satırlarına, en son kendi repliklerine bak. Bir ajansla ilk kez çalışmayı düşünüyorsan başvuru formunu doldurabilirsin. Formu göndermeden önce elinde kısa bir sahneyle kendini çekip izlemeni öneririm. Kendi görüntüne bakmak ilk başta rahatsız eder, sonra çok şey öğretir.

Sayfayı bir kare gibi düşün

Bir fotoğrafa bakarken gözüm önce yüze gitmez, ışığa gider. Sonra arka plana, sonra kıyafete, en son ifadeye. Çünkü ifade bütün bunların içinde anlam kazanır. Senaryo nasıl okunur sorusuna benim cevabım bu. Replikler karenin ortasındaki yüz gibidir, ama kareyi kuran şey etrafındaki her şeydir. Bir dahaki sefere eline sayfa geçtiğinde fosforlu kalemi bir süre çekmecede bırak ve önce sahnenin nerede, hangi saatte, hangi ışıkta geçtiğini kendine anlat. Gerisi oradan çıkıyor.

Sık sorulanlar

Seçmede senaryonun tamamı verilmezse karakteri nasıl anlarım?

Seçmelerde çoğu zaman yalnızca bir iki sahne verilir. Sahne başlığından, eylem satırlarından ve karşı karakterin sana nasıl hitap ettiğinden karakter hakkında epey şey çıkarabilirsin. Gerekirse cast sorumlusundan karakterle ilgili kısa bir bilgi isteyebilirsin; bu çok olağan bir sorudur.

Ezber için ne kadar zaman ayırmalıyım?

Sahnenin uzunluğuna ve senin alışkanlığına göre değişir. Genel olarak tek oturuşta ezberlemek yerine birkaç güne yayılmış kısa tekrarlar daha kalıcı oluyor. Son geceye bırakılan ezber, sette heyecanla birlikte çabuk dağılır.

Söylemekte zorlandığım bir kelimeyi kendim değiştirebilir miyim?

Kendi başına değiştirmemek gerekir, çünkü metin yazar ve yönetmenin onayından geçmiştir. Gerçekten zorlandığın bir yer varsa prova sırasında yönetmene ya da sorumluya sor. İzin verilirse değiştirir, verilmezse o kelime üzerinde ayrıca çalışırsın.

Benzer yazılar

Tümü