İçeriğe geç

Oyunculuk Ajansları

Tiyatro seçmesi için monolog nasıl seçilir?

5 dk okuma

Krem kazaklı, saçları bağlı genç erkek, karanlık stüdyoda tiyatro seçmesi için jüri önünde monolog sergiliyor.
İçindekiler
  1. Metni okuyunca karakterin ne istediğini söyleyebiliyor musun?
  2. Tiyatro seçmesi monolog aramasında neyi elemelisin?
  3. Karakter sana benzemeli mi, karşısında kim olmalı?
  4. Süre kısa diye en sert bölümü kesip almak doğru mu?
  5. İki aday metin arasında nasıl karar vereceksin?
  6. Metni seçtikten sonra ilk provada ne yapmalısın?

Elindeki metni üç kez okudun, hâlâ yalnızca “burada çok üzülüyor” diyorsun. O zaman biraz duralım. “Tiyatro seçmesi monolog” diye ararken karşına çıkan en etkileyici konuşma, senin için en kullanışlı parça olmayabilir. Sana bir metin listesi vermek yerine seçim yaparken soracağın soruları çalıştıracağım. Kâğıdı ve kalemi yanına al. Her soruda küçük bir iş yapacağız; sonunda hangi parçanın sende sahici bir eylem başlattığını daha açık görebileceksin.

Metni okuyunca karakterin ne istediğini söyleyebiliyor musun?

İlk sorum şu: Karakter karşısındaki kişiden ne istiyor? “Anlaşılmak istiyor” diye cevap verdiğinde seni biraz daha sıkıştırırım. Neyi kabul ettirmeye çalışıyor? Birinin kalmasını mı, verdiği sözü tutmasını mı, suçlamasını geri almasını mı? Oynayabileceğin istek, sahnede karşılığını arayabileceğin kadar somut olmalı. Duyguyu tarif etmek, karakterin o konuşmayı neden yaptığına her zaman cevap vermez.

Şimdi seçtiğin parçanın üstüne tek cümle yaz: “Karşımdaki kişiyi ... konusunda ikna etmeye çalışıyorum.” Boşluğu dolduramıyorsan hemen metni eleme. Öncesini ve sonrasını oku. Belki konuşmanın sebebi, seçtiğin bölümün hemen dışında duruyordur. Bağlamı gördükten sonra da yalnızca genel bir duygu buluyorsan başka bir parçayı denemek yararlı olabilir.

Küçük bir egzersiz yap. Metinden kısa bir bölümü önce özür kabul ettirmek için, sonra karşındakini gitmekten vazgeçirmek için söyle. Kelimeleri değiştirme. Hangi istekte cümlelerin birbirini daha anlaşılır biçimde doğurduğuna bak. Bu çalışma metne keyfî anlam yüklemek için değil, kendi yorumunun metindeki ilişkiye dayanıp dayanmadığını görmek için yapılır.

Tiyatro seçmesi monolog aramasında neyi elemelisin?

Önce seçmenin duyurusunu aç. Süre, dil, tür veya dönem koşulu var mı? Birden fazla parça mı isteniyor? Metnin belirli bir kaynaktan gelmesi bekleniyor mu? Bu koşullara uymayan bir parçaya günlerce çalışmak, hazırlık süreni gereksiz yere daraltır. Belirsiz bir ifade varsa tahmin etmek yerine sor. Seçim özgürlüğün, verilen çerçevenin içinde başlar.

Ardından yalnızca yüksek sesle söylendiğinde etkili görünen parçaları incele. Metnin bütün gücü bağırmaya, uzun ağlama anlarına ya da büyük fiziksel gösteriye dayanıyorsa daha sessiz bir denemede ne kaldığına bak. Sakin söylediğinde de bir amaç ve değişim hissediliyor mu? Duygusal yoğunluk tek başına sorun değildir; sorun, oynayabileceğin ilişkinin yerini yoğunluk gösterisinin almasıdır.

Bir başka eleme sorusu da sana ait: Bu sözleri anlamak için sürekli dışarıdan bir tavır mı taklit ediyorsun? Karakterin her bakımdan sana benzemesi gerekmez. Ancak deneyimine uzak bir durumu çalışırken onu araştırmaya, anlamaya ve bedensel alışkanlıklarını sorgulamaya zamanın olmalı. Yalnızca zor göründüğü için bir parça seçme. Seçmede gösterebileceğin açıklık, metnin ününden daha kullanışlıdır.

Karakter sana benzemeli mi, karşısında kim olmalı?

Karakterin yaşamı seninkiyle örtüşmek zorunda değil. Fakat onun düşünce sırasını izleyebilmen gerekir. Neden önce bu cümleyi, ardından ötekini söylüyor? Neyi saklıyor, neyi açıkça istiyor? Bu sorulara cevap verirken kendi hayatından bir duyguyu zorla çağırman gerekmez. Önce metnin sunduğu durumu ve kişinin elindeki seçenekleri anlamaya çalış.

Şimdi muhatabını tarif et. “Seyirciye konuşuyorum” yanıtı bazı metinlerde doğrudur; yine de o seyirciden ne beklediğini belirlemelisin. Metinde belirli bir kişiye sesleniliyorsa onunla ilişkin ne? Karşındaki kişi senden güçlü mü, sana güveniyor mu, daha önce aynı isteği reddetmiş mi? Bunlar bakışını ve sözünün baskısını değiştirebilir.

Önüne boş bir sandalye koy ve muhatabının orada olduğunu varsay. İlk cümleni söyle, ardından hayalindeki cevabı tek cümleyle yaz. Sonraki repliğin bu cevaba gerçekten karşılık veriyor mu? Her cümle için bunu yapman gerekmez. Üç ayrı noktada denemek bile konuşmanın yalnızca ezber sırasıyla mı, yoksa bir ilişki içinde mi ilerlediğini gösterebilir.

Süre kısa diye en sert bölümü kesip almak doğru mu?

Her zaman değil. Bir parçanın en yüksek gerilimli bölümü, başlangıç koşulları bilinmeden anlaşılmayabilir. Dinleyen kişinin uzun bir açıklamaya ihtiyaç duymadan durumu takip edebilmesi gerekir. Seçtiğin kesitte bir başlangıç, düşüncenin geliştiği bir hareket ve oynanabilir bir bitiş arayabilirsin. Bunların büyük olaylar olması gerekmez; küçük bir fikir değişimi de yeterlidir.

Metni ayakta ve oynayarak süre tut. Sessiz okumayla sahnede söylemek aynı uzunlukta olmaz. Nefesler, bakışlar ve düşünce değişimleri süreyi etkiler. Sınırı aşınca bütün durakları silip hızlanmak yerine kesiti yeniden değerlendir. Metinde kesinti yapılıp yapılamayacağını seçme koşullarına göre öğren; anlamı bozan bir kısaltmayı sırf süreye uyuyor diye tercih etme.

Şu egzersizi dene: Parçayı üç düşünce bölümüne ayır ve her bölüme bir fiil yaz. Örneğin “yatıştır”, “sıkıştır”, “vazgeçir”. Bunlar metne uymuyorsa kendi fiillerini bul. Bir bölümden diğerine neden geçtiğini söyleyebiliyor musun? Cevabın yoksa kesitin ortasından önemli bir bağlantıyı çıkarmış olabilirsin. Daha kısa bir metin bulmak, eksik bir metni hızla söylemekten daha iyi çalışabilir.

İki aday metin arasında nasıl karar vereceksin?

İkisini de aynı koşullarda dene. Birine kostüm, müzik ve uzun hazırlık verip ötekini yorgunken okuyarak adil bir karşılaştırma yapamazsın. Sade bir alanda, benzer hazırlık süresiyle kayıt al. Kayıtları izlerken yalnızca sesinin hoş gelip gelmediğine bakma. Nerede düşündüğünü, nerede cümleyi önceden ayarladığın biçimde teslim ettiğini görmeye çalış.

Her parçadan sonra üç soruya cevap yaz: İsteğim anlaşılır mıydı? Muhatabın varlığı davranışımı etkiledi mi? Aynı bölümü farklı bir yönlendirmeyle yeniden oynayabilir miyim? Son soru özellikle işe yarar. Bir seçmede senden daha az baskı kurman, daha erken vazgeçmen veya karşıdakini ürkütmeden ikna etmen istenebilir. Parçayı tek bir ses kalıbına kilitlediysen bu değişiklik zorlaşır.

Güvendiğin birinden yalnızca şu geri bildirimi iste: “Benim kimi, neye ikna etmeye çalıştığımı anladın mı?” Genel beğeni sorusu çoğu zaman nazik ama belirsiz yanıt getirir. “Tiyatro seçmesi monolog” aramasını bitireceğin nokta, herkesin sevdiği parçayı bulduğun an değildir. Koşullara uyan, içinde düşünebildiğin ve yönlendirmeyle yeniden kurabildiğin parçayı bulduğunda seçimin sağlamlaşır.

Metni seçtikten sonra ilk provada ne yapmalısın?

Hemen vurguları sabitleme. Önce bilmediğin kelimeleri ve olay bağlantılarını çöz. Metnin bütününe erişebiliyorsan parçanın öncesini ve sonrasını oku. Karakterin ne bildiğini, neyi yanlış bildiğini ve konuşmaya hangi olayın ardından başladığını not al. Bu hazırlık, sahnede açıklama yapmadan anlaşılır davranabilmene yardım eder.

Sonra metni gündelik bir sesle söyle. Gösterişli bir ton kullanmadan da düşünce geçişleri duyuluyor mu? Bir denemede yalnızca muhatabının senden uzaklaştığını varsay, diğerinde seni dikkatle dinlediğini düşün. Sözlerin ona ulaşma biçimi değişsin; metni ve temel durumu koru. Amaç her provada başka bir karakter çıkarmak değil, dikkatin gerçekten karşıya gidip gitmediğini sınamaktır.

Provanın sonunda yalnızca bir düzeltme seç. Belki ilk cümleye gereğinden erken saldırıyorsun, belki son bölümde muhatabını bırakıp kendi sesini dinliyorsun. Ertesi çalışmaya o tek soruyla başla. Bugün elindeki parçayı daha yüksek sesle söylemene gerek olmayabilir; önce onu kime, hangi cevabı almak için söylediğini kesinleştir.

Sık sorulanlar

Kendi yazdığım bir monologla seçmeye girebilir miyim?

Seçme koşulları özgün metne izin veriyorsa kullanabilirsin. İzin açık değilse önceden sor; bazı seçmeler yayımlanmış veya belirli türde bir tiyatro metni isteyebilir.

Metni unuttuğumda baştan mı başlamalıyım?

Kısa bir duraklamayla toparlanabiliyorsan devam edebilirsin. Tamamen koptuysan ekibe sakin biçimde yeniden başlamak istediğini söyle; unutmayı uzun uzun açıklamaya çalışma.

Monologda sandalye veya küçük bir eşya kullanabilir miyim?

Önce seçmenin eşya kullanımına ilişkin koşullarını kontrol et. Kullanacaksan eşyanın sahnedeki işini bil ve kurulumu uzun sürmeyen bir düzen seç.

Benzer yazılar

Tümü